Tasarruf Hedeflerini Belirleme ve Ulaşma

Tasarruf konusunu düşünen hemen herkesin kafasında aynı iki soru döner: "Ne kadar biriktirmeliyim?" ve "Neden bir türlü biriktiremiyorum?" İkinci sorunun cevabı çoğu zaman birincide saklıdır. Miktarı, süresi ve amacı belli olmayan bir niyet, ilk beklenmedik harcamada dağılır. Bu yüzden işe önce hedefi netleştirmekle başlamak gerekir.

Tasarruf hedefi nasıl belirlenir?

Hedef belirlemek, aslında bir cümleyi rakamlarla yeniden yazmaktır. "Biraz para biriktirmek istiyorum" cümlesi ölçülemez; "12 ay içinde 60.000 lira biriktirip diş tedavimi peşin ödeyeceğim" cümlesi ölçülebilir. Aradaki fark, motivasyonun kaynağıdır.

Neden "daha çok biriktireceğim" niyeti tutmuyor?

Çünkü beynin karşılığında ne olduğunu göremediği bir fedakârlığı sürdürmesi zordur. Bugün vazgeçtiğin harcamanın yerine somut bir görüntü koymadığında, vazgeçmek yalnızca kayıp gibi hissedilir. Kendine şu üç soruyu sor:

• Ne için? Ev peşinatı, araç, eğitim, tatil, iş kurma sermayesi, borçtan kurtulma…
• Ne kadar? Tahmini değil, araştırılmış bir rakam. Fiyatlara bak, %10-15 pay bırak.
• Ne zaman? Takvimde bir ay ve yıl. Süre yoksa hedef değil, dilek olur.

Bu üç cevabı birleştirdiğinde aylık taksitin kendiliğinden ortaya çıkar: hedef tutar bölü ay sayısı. Aylık rakam gerçekçi değilse ya süreyi uzatırsın ya hedefi küçültürsün. Üçüncü seçenek olan "kendini kandırmak" işe yaramıyor.

Birden fazla hedefim varsa hangisini önce koyarım?

Aynı anda beş hedefe para ayırmak, hepsini yavaşlatır ve hiçbirinde ilerleme hissi vermez. Genel bir sıralama şöyle işler:

1. Küçük bir tampon: Bir-iki maaşlık nakit. Bu olmadan her aksilik tasarrufu geri alır.
2. Yüksek faizli borçlar: Kredi kartı gecikmesi varken tasarruf etmek, delik kovaya su taşımaktır. Borç ödeme stratejilerini ele alan bölümdeki kartopu yöntemi burada işine yarar.
3. Acil durum fonu: 3-6 aylık zorunlu giderler. Bunun nasıl kurulacağı ayrı bir konu ama tasarruf hedeflerinin omurgasıdır.
4. Orta vadeli hedefler: Peşinat, araç, eğitim.
5. Uzun vade: Emeklilik ve yatırım. Fon türleri ya da borsanın temellerine geçmenin sırası burasıdır.

Hedefi kâğıda nasıl dökerim?

Basit bir tablo, uygulamalardan daha çok işe yarar çünkü her ay gözünün önünde durur:

Toplam aylık pay, bütçenin kaldırabildiği rakamı aşıyorsa en alttaki hedefi ertele. Bu tabloyu aylık bütçe planınla yan yana koymadan doğru rakamı bulman zor.

Hedefe ulaşmak için hangi sistemi kurmalıyım?

Hedef belirlemek işin kolay kısmı. Zor kısım, on ikinci ayda da aynı disiplini sürdürmek. Bunun sırrı iradede değil, kurulan düzenektedir.

Para nereden çıkacak?

"Ay sonunda kalanı biriktiririm" yaklaşımı neden çalışmaz? Çünkü ay sonunda hiç kalmaz. Sıralamayı tersine çevir: maaş girdiği gün tasarruf payını kenara ayır, kalanla yaşa. Ayıracak para bulamıyorsan iki yere bakılır:

• Sızıntılar: Kullanılmayan abonelikler, otomatik yenilenen üyelikler, alışkanlık hâline gelmiş küçük ödemeler. Harcamalarını kategorilere ayırdığında bu kalemler kendini gösterir.
• Büyük kalemler: Kira, ulaşım, taksitler. Küçük kısıntılar yerine bir büyük kalemi düşürmek genelde daha etkilidir.

Otomatikleştirmek gerçekten fark yaratır mı?

Evet, çünkü karar verme yükünü ortadan kaldırır. Her ay "bu ay ayırayım mı" diye düşünmek zorunda kalmazsan, sürdürme olasılığı ciddi biçimde artar. Pratikte:

• Her hedef için ayrı bir hesap veya en azından ayrı bir etiket kullan. Karışan para harcanır.
• Maaş gününe otomatik talimat kur.
• Hedef parayı vadesiz hesapta tutma; kısa vadeli, kolay bozulmayan bir araçta beklet.
• Zam, prim ya da beklenmedik gelirin en az yarısını hedefe yönlendir.

İlerlemeyi nasıl takip eder, aksarsam ne yaparım?

Ayda bir, on beş dakikalık bir kontrol yeterli: hedefin yüzde kaçındayım, bu ay planın altında mı kaldım, sebebi tek seferlik miydi yoksa tekrar edecek mi? Tek seferlik bir aksama planı bozmaz; sadece kalan ayların payını hafifçe artırır